|
|
Ierse Literatuur
Voor een relatief klein land, heeft Ierland een onevenredig aandeel bijgedragen aan wereld literatuur op alle gebieden. De meest bekende werken buiten Ierland zijn in het Engels, maar er is ook geschreven literatuur in het Iers Gaelisch wat van groot belang is, beide oud en recentelijk, in welke Celtische taal dan ook, met een sterke mondelinge traditie van legendes en poëzie.Deze Ierse taal traditie heeft bijgedragen aan het verschil tussen Ierse literatuur in het Engels en Engelse literatuur uit andere landen. Uit een oude traditie, hebben Ierse schrijvers die in het Engels schrijven een gevoel voor een verhaal stijl die neigd naar het doelbewust overdrijven of het absurde en een scherp gevoel voor de macht van satire. Bovendien heeft de wisselwerking tussen de twee talen in een Engels dialect in Hiberno-Engels geresulteerd, dat wanneer het geschreven wordt, een onderscheidende zinsbouw en muziekale invloed heeft.
Poëzie
Ierse poëzie heeft een lange en gecompliceerde geschiedenis. De Ierse taal heeft de oudste inheemse literatuur en poëzie en die taal vertegenwoordigd een min of meer ononderbroken traditie van de 6e eeuw tot tegenwoordig. Sinds de zeker 14e eeuw wordt poëzie in Ierland ook in het engels geschreven en ook door Ierse schrijvers in het buitenland.Tijdens het einde van de middeleeuwen en de instorting van het oude Gaelisch bevel die de oude professionele dichter had gesteund, werd de poëzie in het Iers gemarginaliseerd en tegen de tijd dat de 19e eeuw aanbrak had het het gebied van volks kunst binnengedrongen.
De 18e eeuw was de eeuw van een late bloei van gezongen poëzie en de eerste grote Ierse dichters in het Engels, Jonathan Swift en Oliver Goldsmith.
In de 19e eeuw, begonnen Ierse dichters die in het Engels schreven met het opnieuw uitvinden van de Gaelische traditie maar dan in de nieuwe taal. Vaak vertaalden ze zingende dichters en andere vroegere Ierse dichters en vertelden verhalen na van Keltische mythologie in Victoriaanse rijmvorm. Deze trend resulteerde in het vroege werk van W. B. Yeats.
Op het begin van de 20e eeuw, was de stijl van Yeats veranderd doordat zijn contact met het modernisme hem beďnvloedde. De generatie van Ierse dichters die Yeats volgden waren, makkelijk gezegd, verdeeld in die gene die waren beďnvloed door zijn vroegere Keltische stijl en die gene die modernisten zoals James Joyce en Samuel Beckett volgden, die beiden poëzie en hun beter bekende fictie en drama schreven.
In de loop van de 20e eeuw, leek het alsof de invloed van Yeats dominant werd, zowel als voorbeeld en als iemand waarmee je kon concureren. Dit was ook de periode van de opkomst van betekinsvolle personen als Patrick Kavanagh, Seamus Heany en Brian Coffey. Deze periode was een heropleving voor poëzie in het Iers, gedeeltelijk dankzij het besluit van de overheid om de taal te steunen.
Fictie
Ookal waren de historisch gedichten van Keltisch Ierland geschreven in proza en niet in rijm, denken de meeste mensen dat Ierse fictie in de 18e eeuw begonnen is met het werk van Jonathan Swift (vooral Gulliver´s Reizen) en Oliver Goldsmith (vooral De Predikant van Wakefield).Een paar Ierse romanschrijvers werden ontdekt tijdens de 19e eeuw, waaronder Maria Edgeworth, John Banim, Gerald Griffin, Charles Kickham, William Carleton, George Moore en Sommerville en Roos. De meeste van deze schrijvers kwamen van de Engels-Ierse klasen en ze schreven wat later romannen van het grote huis werden genoemd. Carleton was een uitzondering, en zijn Karaktertrekken en Verhalen van de Ierse Boerenstand liet zien hoe het leven was aan de andere kant van de sociale scheiding. Bram Stoker, schrijver van Dracula, viel enigszins buiten deze traditie.
George Moore bracht veel tijd van zijn prille carričre door in Parijs en was een van de eerste schrijvers die technieken van de franse realistische romanschrijvers die in het Engels schreven, overnam. Hij wordt gezien als een van de voorlopers van de bekendste Ierse romanschrijver van de 20e eeuw, James Joyce. Joyce wordt vaak beschouwt als de vader van het literaire genre "stroom van bewustzijn" wat het best toegelicht wordt in zijn bekende werk, Ulysses. Joyce heeft ook Finnegans Wake, Dubliners en de semi autobiografische Een Portret van een Artiest als een Jonge Man geschreven. Joyce´s uiterst moderne stijl had invloed op de komende generaties Ierse romanschrijvers, voornamelijk Samuel Beckett, Brian O´Nolan, die gepubliceerd heeft als Flann O´Brien en Myles na gCopaleen en Aidan Higgins. O´Nolan was tweetalig en je merkt duidelijk aan zijn fictie dat er kenmerken zijn van zijn inheemse traditie, in het bijzonder de fantasierijke aard waarop hij zijn verhaal verteld en zijn scherpzinnige satire.
De grote huis roman had succes in de 20e eeuw, en Aidan Higgins´ eerste roman Langrishe, Go Down is een expirimenteel voorbeeld van het genre. Gewonere vertegenwoordigers zijn onderanderen Elizabeth Bowen en Molly Keane (geschreven als M.J. Farrell).
Met de opkomst van de Ierse Vrije Staat en de Republiek van Ierland, werden meerdere romanschrijvers van de zo genaamde lagere maatschappelijke klasse ontdekt. Vaak schreven deze schrijvers over de beperkte levens van de lagere middenstand en kleine boeren. Vertegenwoordigers van deze stijl zijn onder anderen Brinsley McNamara en John McGahern.
Het soort verhaal is ook populair bij de Ierse fictie schrijvers. Bekende korte verhalen schrijvers zijn Frank O´Connor en Sean O´Faolain.
Theater
Ook al begon de gedocumenteerde geschiedenis van het Ierse theater minstens zo vroeg als 1601, de eerst Ierse dramaticus waren William Congreve, en een van de meest interessante schrijvers van heringevoerde comedies, Oliver Goldsmith en Richard Brinsley Sheridan, die twee van de meest succesvolle toneelschrijvers waren van het Londense podium in de 18e eeuw.In de 19e eeuw, was Dion Boucicault een extreem populaire comedie schrijver. Het was echter in het laatste decennium van de eeuw dat het Ierse theater eindelijk volwassener werd met de verschijning van George Bernard Shaw en Oscar Wilde en de instelling Ierse Literaire Theater in Dublin in 1899.
In dit laatste bedrijf, wat later Abbey Theatre werd, werden toneelstukken gespeeld door W.B. Yeats, Lady Gregory, John Millington Synge en Sean O´Casey. Even belangrijk, door Yeats geintroduceerd, via Ezra Pound, van elementen van het Noh theater van Japan, de neiging om een mythe te creërenzijn alledaagse situaties en er is vooral veel aandacht voor schrijvers die in dialecten van het Hiberno-Engels spreken, het Abbey was er om een stijl te creëren waarin de held een sterke fascinatie had voor Ierse toneelschrijvers.
De twintigste eeuw had een aantal opvallende Ierse toneelschrijvers. Hierbij hoorde Samuel Beckett, Brendan Behan, Denis Johnston, Brians Friel, Thomas Kilroy, Tom Murphy, Hugh Leonard en John B Keane. Er was ook een opkomst in het schrijven van Ierse toneelstukken, vooral na de formatie in 1928, van An Taibhdhearc, een theater opgedragen aan de Ierse taal. Het Gate Theater, ook opgericht in 1928, introduceerde het Ierse publiek aan vele van de Europese tonelstukken.
Sinds de jaren 70, zijn er een aantal bedrijven verschenen om de overheersing van Abbey uit te dagen en verschillende stijlen en manieren van benadering te introduceren. Hier onder vallen Focus Theater, het Kinder Theater Bedrijf, het Project Theater Bedrijf, Druid Theater, TEAM en Field Day. Deze bedrijven hebben een aantal schrijvers, acteurs en regiseurs verzorgt die vanaf toen succesvol zijn geworden in Londen, op Broadway en in Hollywood.