Geschiedenis van de Ierse Taal
Fases van de Ierse Taal
De eerste vorm van de taal, Primitief Iers, werd gevonden in ogham inscripties tot de 4e eeuw. Na de omwisseling naar het christendom, het Iers verscheen als een marge van Latijnse manuscripten en het begon in de 6de eeuw, tot het werd vervangen door midden Iers in de 10de eeuw. Modern Iers komt uit de 16e eeuw.De beweging van de Ierse Taal
De Ierse taal was tot de 19e eeuw de meest gesproken taal op het Ierse eiland. De eerste Ierse bijbel werd vertaald door William Bedell, de bisschop van de Ierse kerk van Kilmore in de 17e eeuw.Een combinatie van de introductie van het eerste onderwijs systeem (de ´nationale scholen´), waar Iers was verboden en alleen in het Engels werd les gegeven op bevel van de Britse overheid in Ierland, en de Grote Honger (An Drochshaol) die veel Ierse sprekers trof (de mensen die in de armere delen woonden en werden getroffen door hongersnood en emigratie) ging hard achteruit. Ierse politieke leiders, zoals Daniel O´Connell (Dónall Ó Conaill), werden ook kritisch wat betreft de taal, ze zagen het achteruit gaan, met Engels als de taal van de toekomst. In berichten werd gesproken over de Iers-sprekende ouders die hun kinderen niet aanmoedigden om de taal te spreken, maar in plaats daarvan het gebruik van Engels wel aanmoedigden. Deze situatie ging nog lang door na de onafhankelijkheid, omdat het gevoel voor de Ierse taal nog heel sterk bleef.
Sommigen dachten echter anders. De eerste stappen die werden genomen om de taal te redden werden genomen door de Ierse Protestanten, zoals de talenkenner en dominee William Neilson, aan het eind van de achttiende eeuw; De belangrijke zet gebeurde met de stichting door Douglas Hyde, de zoon van een rector van de Kerk van Ierland, van de Gaelische Bond (in Iers bekend als Conradh na Gaeilge) die de Gaelische Heropleving begon. Vooraanstaande aanhangers van Conradh waren onder anderen Pádraig Mac Piarais en Éamon de Valera. De heropleving van de interesse van de taal ging tegelijkertijd met andere culturele heroplevingen, zoals de stichting van de Gaelische Atletische Vereniging en de groei in de opvoeringen van toneelstukken over Ierland in het engels, zoals door stralende persoonlijkheden als William Butler Yeats, J.M. Synge, Sean O´Casey en Lady Gergory, met hun opening van het Abbey Theater.
Ook al schreven de toneelschrijvers van het Abbey Theater in het Engels (sommige hielden niet van Iers) de Ierse taal beïnvloedde hen, zoals alle Ierse Engels sprekers. De versie van het Engels dat in ierland werd gesproken, bekend als het Hiberno-engels heeft indrukwekkende gelijkenissen met het Iers, als we kijken naar sommige grammaticale idiomatische uitdrukkingen. Sommigen hebben gespeculeerd dat zelfs de grote meerderheid van Ieren die geen Iers meer spreken, misschien onbewust de grammaticale stijl van het Iers gebruikten als zij Engels spreken. Deze welbespraaktheid wordt weergegeven in de geschriften van Seamus Heaney, Paul Durkan, Dermot Bolger en vele anderen. (Het verklaard misschien ook gedeeltelijk waarom er vraag is naar Ierse ´broadcasters´ zoals Terry Wogan, Eamonn Andrews, Graham Norton, Desmond Lynam, enz.)
Onafhankelijk Ierland & de Taal
De onafhankelijke Ierse staat uit 1922 (De Ierse Vrije Staat 1922-37; Éire uit 1937, sinds 1949 ook bekend als de Republiek van Ierland) maakte een grote stap om het Iers te promoten, sommige leiders hoopten dat de staat binnen één generatie overwegend Iers-sprekend zou zijn. Vele van deze initiatieven, vooral verplicht Iers op school en de eis dat iemand Iers moest kunnen om aangenomen te worden in de ambtenarij, bewees dat het averechts werkte om generaties schoolkinderen te dwingen Iers te leren, wat meestal op pogingen van indoctrinatie leek en cultureel verzet creëerde. Eisen dat kinderen zeventiende eeuwse Ierse poëzie leren, of het het leven van Peig Sayers bestuderen (een Gaelische spreker van de Blasket Eilanden) wiens leven, zoals geschreven in Ierse taal boeken, op zo een slechte manier onderwezen werd (ondanks dat het fascinerend was), dat het een culturele erfenis van negatieve reacties onder de generaties achterliet, waardoor vele met opzet weigerden de taal te spreken nadat ze de school hadden verlaten.De opkomst van een nieuw, praktischer en technologischer leiderschap in het begin van de jaren zestig, met Seán Lemass as Taoiseach, markeerde de verandering in de houding van de overwegende élites van Ierland, naar de taal. Vanwege de eerste drie Ierse presidenten (Douglas Hyde/Dubhghlas de hÍde, Sean T. O´Kelly/Seán T. Ó Ceallaigh en Eamon de Valera) en de vijfde (Cearbhall Ó Dálaigh) spraken allemaal zo vloeiend Iers, dat het de werk taal werd in hun officiële residentswoning, later hadden presidenten moeilijkheden met welke graad van vloeiendheid dan ook, waardoor het gebruik zo ver is achteruitgegaan dat het alleen nog wordt gebruikt (en ook niet altijd) in een aantal toespraken. Op dezelfde manier, waar eerdere generaties van de leiders va de Ierse overheid vloeiend waren, recentlijke minister-presidenten (Albert Reynolds/Ailbhe Mag Raghnaill, John Bruton, Bertie Ahern) waren niet zo vloeiend, en hadden moeite met het uitspreken van delen van hun toespraken in het Iers aan hun Ard-Fheiseanna (partij besprekingen, uitgesproken als ´Ord Esh-ana)
Het is betwistbaar naar welke omvang zo´n verklaarde taal voorstander als de Valera echt het politieke leven Gealisch wilde maken. Ernest Blythe deed weinig tijdens zijn tijd als Minister van Financiën om aan Ierse taal projecten te werken naast de gevestigde belangen van al bestaande organisaties. Zelfs in de eerste Dáil Éireann, werden weinig toespraken in het Iers gedaan, met de uitzondering van formele handelingen. Geen van de recentelijke taoisigh (meervoud van ´Taoiseach´, betekend minister-president) waren vloeiend in het Iers, van de recentlijke presidenten alleen Mary Mcaleese (Máire Mhac Ghiolla íosa) en Mary Robinson/Máire Mhic Roíbín vloeiend zijn, maar de tweede studeerde de taal om haar vloeiendheid te bewijzen terwijl ze in functie is. Ierse presidenten nemen wel les in de taal, maar dit is optioneel.
Zelfs de moderne parlementaire wetgeving is, ook al zou het moeten worden uitgegeven in het Iers en Engels, vaak alleen maar beschikbaar in het Engels. Veel van het publiek gepubliceerde Iers is niet grammaticaal, dus irriteert het taal activisten en de vijanden van de taal en draagt bij aan het publieke beeld van de heropvoering als onecht.
Vele publieke lichamen hebben Ierse taal of tweetalige namen, maar sommige hebben de taal in rang verlaagd. Bijvoorbeeld, Eircom (voorheen Telecom Eireann) heeft in 1999 Iers doeltreffend van zijn telefoonboeken geschrapt. De post, ´the Republic´s postal service´ gaat door met Ierse plaatsnamen op de stempel, net zoals erkende adressen.
Met een poging om de half toegewijde houding van het gebruik van de Ierse taal door de Staat aan te spreken, werd de Officiële Talen Wet in 2003 goedgekeurd. Deze wet verzekerd dat alle publicaties gemaakt door de regering, in beide officiele talen moeten worden gepubliceerd, Iers en Engels. Verder werd het ministerie van Officiële Talen Commitee opgericht om als ombudsman te handelen met een gelijke behandeling voor beide talen.
Foto van een typisch Iers plaatsnaambord in Mullingar, County Westmeath, met plaatsnamen in het Engels en het Iers. in 2002, op de lancering van wat het nieuwe verkeers management systeem voor Dublin had moeten zijn, werd het duidelijk dat de grote meerderheid van borden alleen in het Engels zouden zijn. Om het uit te leggen werd gezegt dat, bij het maken van de Engelse borden, alle ruimte nodig was zodat automobilisten het van een afstand makkelijk konden lezen en dat er daardoor geen plaats was voor de Ierse naam. Het gebruik van het Ierse woord links, ´An Lár´ (wat stad centrum betekend) werd becritiseerd omdat niemand zou weten wat het bekend, ook al is het een term die decennia gebruikt werd op straat borden. Zelfs de eens zoveel gebruikte methode in Ierland van de beginnende en eindigende letters - beginnende ´A Chara´ (betekend vriend) en eindiegnde ´Is Mise le Meas´ - wordt zeldzamer.
De overenthousiaste promotie voor het Iers door de politieke en culturele elite uit de jaren 1920 bracht meer schade dan goeds aan, aan de taal. In plaats van mensen overtuigen van het idee dat ze Iers zouden kunnen spreken, zeiden ze dat ze Iers moesten spreken. Dat werkte averechts en mensen besloten als nooit te voren om nooit Iers te gaan leren. De taal raakte in een dal, met als gevolg dat Gealische gebieden (gebieden waarin ze alleen Iers spreken), krimpten terwijl de resultaten van elke nationale telling werden geanalyseerd. Tegenwoorden spreken de meeste mensen, ook in de officiele Gealtische gebieden, geen Iers meer. In de laatste wanhopige poging om te voorkomen dat er helemaal geen Iers gesproken meer wordt in Connemara in Galway, zijn er nieuwe plannen gekomen om alleen de Iers sprekers toestemming te geven om huizen te bouwen in Iers sprekende gebieden. Maar misschien is dit wel een te kleine maatregel of komt ie te laat, want veel van deze gebieden worden al bewoond door Engels sprekers, en de meeste Iers sprekers zijn tweetalig, en gebruiken Engels als hun eerste taal, behalve binnenshuis. Het verplichten van Iers op school blijft een politiek strijd, de meeste politici hebben geen zin om het onderwerp ter discussie te stellen, uit angst om niet patriottisch over te komen.
Pogingen zijn gedaan om via de media steun te krijgen voor de taal, met name de aanvang van Raidió Gaeltachta (Gaelische radio) en Teilifís na Gaeilige (Ierse taal televisie, in het begin ´TnaG´ genaamd, nu helemaal hernoemd TG4); beide hadden beperkte successen. TG4 heeft Iers sprekende jongeren een forum voor jeugd cultuur as Gaeilge (in het Iers) aangeboden door rock en pop programma´s, reis programma´s, dating programma´s en zelfs een kontroversiele soap die een award heeft gewonnen. De soap heet Ros na Rún (met een Iers homo paar en hun kind, en andere figuren). De meeste kijkcijfers behaalt TG4 echter met het uitzenden van Gaelisch voetbal, rugby en films in het Engels.
In 1938, was de oprichter van de Conradh na Gaeilge, Douglas Hyde, gehuldigd als de eerste president van Engeland. De vermelding van zijn inhuldiging 'Verklaring van Ambt' in zijn inheemse Roscommon Ierse overblijfsel, is bijna het enige overlevende overschot van iemand die in dat dialect spreekt, na zijn dood is het niet meer voorgekomen. Meer dan zestig jaar later, bestaat de meerderheid van de Gaeltacht en Iers-Spreken gebieden die wel bestonden toen hij zijn eed nam, nu niet meer.
Noord Ierland
De houdingen naar de Ierse taal in Noord Ierland zijn traditioneel weergegeven door de politieke verschillen tussen de twee gedeelde gemeenschappen. De taal wordt door leden van de conservatieve partij met verdenking beschouwd, zij hebben het geassocieerd met de katholieke gedomineerde Republiek in het zuiden en recentelijker, met de republikeinse beweging in Noord-ierland zelf. Vele republikeinen in Noord-ierland, waar onder Sinn Féin President Gerry Adams, leerden Iers terwijl ze in de gevangenis zaten, een ontwikkelings bekend als de jailtacht. De taal werd in Protestantse scholen niet gegeven, en publieke borden werden met succes door het parlement van Noord-ierland door wetten verboden, die verklaarde dat alleen Engels gebruikt mocht worden.Dit was niet formeel opgeheven door de Britse overheid tot het begin van de jaren 90. Maar een Ierse middelbare school, bekend als gaelscoileanna, werd gesticht in Belfast en Derry en een Ierse talen krant genaamd Lá (´day´) werd in Belfast gesticht. BBC radio Ulster begon met het uitzenden van een half uur durend Iers programma in de avond in het begin van de jaren 80 met de naam Blas (´taste´, ´accent´), en BBC Noord Ierland zond in het begin van de jaren 90 zijn eerste tv programma uit in het Iers. De Ultach Trust werd ook opgericht, met het doel om de kijk op het Iers te verbreden onder de Protestanten, hoewel keiharde Vakbondsleden zoals de Eerwaardige Ian Paisley, gingen verder met het bespotten met woorden als ´duvel taal´. Ulster Schotten, gepromoot door enige regeringsgetrouw onderdanen, werden op hun beurt bespot door nationalisten met uitdrukkingen zoals ´een doe het zelf taal voor ´Orangemen´. to give
De Ierse taal van vandaag
Ondanks al de pogingen sinds Ierland onafhankelijk is (sommige critici zeggen dat het op die pogingen gaat) is de Ierse taal in stroomversnelling en mischien finaal achteruitgegaan. Volgens gegevens die door het Ierse Departement van Gemeenschap verzameld worden, Landelijk en Gaeltacht Zaken, spreekt enkel een kwartaal van de huishoudens in Gaeltacht gebieden vloeiend Iers. De auteur van een gedetailleerde analyse van het overzicht, Donncha ó hÉallaithe, beschreef het Ierse taal beleid gevolgd door Ierse regeringen als een 'volledige en absolute ramp'. De Irish times (6 januari 2002), verwijzend naar zijn analyse, die eerst in de Ierse talenkrant foinse gepubliceerd werd, citeerde hem als volgt: 'Het is een absolute beschuldiging van opeenvolgende Ierse Regeringen die aan de stichting van de Ierse Staat, dat er 250.000 vloeiend Ierse sprekers waren die in het Iers-Sprekende of half Iers-Sprekende gebieden leven, en het nummer nu tussen 20.000 en 30.000 ligt'.Volgens de talen enquête, zijn de niveau´s van vloeiendheid onder families heel erg laag, van 1% in buitenwijken van Galway tot een maximum van 8% in west Donegal. Met zo´n sterke achteruitgaan, vooral onder de jeugd, bestaat het gevaar dat Iers over twee generaties bijna in uitgestorven, misschien zelfs al over één generatie. Ook blijft de taal bestaan onder de Engels sprekenden die tweetalig zijn (ookal spreken ze in het dagelijks leven meer Engels) omvat Gaeltachtaí meer dan een taal, maar de culturele samenhang waarin het wordt gesproken, door liederen, verhalen, sociale tradities, folklore en dans. De dood van Gaeñtachtaí zou voor altijd een doorbraak maken tussen het culturele verleden en identiteit en de toekomst. Allebei de kanten, ongeacht hun kijk op de methodologie gebruikt door onafhankelijk Ierland in zijn inspanning om de taal te bewaren, gaan akkoord dat zo'n een verlies een culturele tragedie van reusachtige schaal zou zijn.